W Parku Miejskim na Wzgórzu Kościuszki w Jeleniej Górze można zobaczyć coś, co w polskich górach nie ma sobie równych – dwudziestometrowy model przekroju geologicznego przez Sudety Zachodnie. To nie zwykła makieta z gipsu czy betonu, tylko konstrukcja zbudowana z autentycznych skał przywiezionych z różnych miejsc w górach. Powstała w 1902 roku i do dziś pokazuje, jak naprawdę wygląda wnętrze sudeckich masywów.
- autentyczny model geologiczny
- zbudowany z prawdziwych skał
- historia sięgająca 1902 roku
- malownicze widoki z parku
- idealne dla miłośników geologii
Kamienny model z początku XX wieku
Pomysł na stworzenie tego niecodziennego obiektu zrodził się po publikacji książki wrocławskiego geologa Georga Güricha. W 1900 roku wydał on przewodnik geologiczny po Karkonoszach, w którym zamieścił syntetyczny przekrój przez Sudety. Działacze Towarzystwa Karkonoskiego uznali, że warto przenieść ten przekrój z papieru do rzeczywistości.
Budowa była nie lada wyzwaniem. Trzeba było przywieźć bloki skalne z odległości nawet stu kilometrów, żeby użyć autentycznych materiałów z poszczególnych pasm górskich. Model powstał w skali 1:5000 i został uroczyście oddany do użytku 3 lipca 1902 roku. Przez ponad sto lat przetrwał wojny, zmiany ustrojów i kolejne pokolenia turystów.
Co pokazuje przekrój
Model prezentuje budowę geologiczną Sudetów Zachodnich wzdłuż linii biegnącej od Teplic nad Metują w czeskich Górach Stołowych, przez Góry Krucze, Karkonosze, Góry i Pogórze Izerskie, aż po Grodziec. Długość rzeczywistej linii przekrojowej wynosi około 100 kilometrów.
Konstrukcja ma kształt półkolisty i osiąga wysokość do 2 metrów. Została zorientowana zgodnie z kierunkami świata – kiedyś stojąc twarzą do części przedstawiającej Karkonosze można było w oddali zobaczyć prawdziwe szczyty. Dziś widok zasłaniają drzewa, ale sama koncepcja pokazuje, jak przemyślany był ten projekt.
Na modelu widać różne rodzaje skał budujących poszczególne pasma górskie. Można tu znaleźć granit karkonoski, metamorficzne skały okrywu granitowego, a także skały z kaledonidów kaczawskich. Każdy fragment odpowiada konkretnemu miejscu w górach – od Śnieżki przez Szrenicę aż po mniejsze wzniesienia.
Oryginalny projekt Güricha sięgał aż po Chojnów, ale w Jeleniej Górze zrealizowano przekrój tylko do Grodźca, pomijając końcowy odcinek zbudowany ze skał łupkowych.
Gdzie dokładnie znajdziesz przekrój
Model znajduje się w południowej części Parku Miejskiego na Wzgórzu Kościuszki, na wysokości 372 metrów nad poziomem morza. To jedno z najwyższych punktów w centrum Jeleniej Góry. Do parku prowadzi kilka wejść, ale najłatwiej trafić tu od strony centrum miasta.
Wzgórze Kościuszki to miejsce spacerowe, więc dojście nie sprawia problemów. Ścieżki są utwardzone, choć miejscami dość strome. Warto zaplanować sobie spokojny spacer po całym parku – oprócz przekroju geologicznego można tu znaleźć altanę widokową, pomniki i sporo zieleni.
Dla kogo to miejsce
Przekrój geologiczny zainteresuje przede wszystkim miłośników geologii i osób ciekawych budowy gór. Nie trzeba być specjalistą, żeby docenić skalę przedsięwzięcia i pomysłowość twórców. Przy modelu znajduje się tablica informacyjna z poglądowym rysunkiem, która pomaga zrozumieć, co właściwie się ogląda.
Dla dzieci może to być ciekawa lekcja przyrody w terenie, choć same skały raczej nie wywołają zachwytu u młodszych turystów. Bardziej atrakcyjny będzie dla nich sam park z możliwością pobiegania i eksploracji.
Rodziny z wózkami powinny liczyć się z tym, że teren jest pagórkowaty i nie wszędzie łatwo się poruszać. Ale samo dotarcie do przekroju jest możliwe, jeśli ma się ochotę na niewielki wysiłek.
W czasach powstania modelu zajmowanie się przyrodoznawstwem było modne i mile widziane w społeczeństwie. Przekrój geologiczny to świadectwo tamtej epoki, gdy edukacja łączyła się z rozrywką w sposób bardziej namacalny niż dzisiaj.
Stan obecny i dostępność
Model przeszedł rewitalizację w 2012 roku, kiedy wymieniono nawierzchnie w parku. Dziś prezentuje się całkiem dobrze, choć oczywiście widać na nim ślady wieku. Niektóre napisy są już słabo czytelne, a sama konstrukcja wymaga od zwiedzających odrobiny wyobraźni, żeby docenić jej wartość.
Park jest dostępny codziennie i bezpłatnie. Nie ma godzin otwarcia – można tu przyjść o każdej porze dnia. Najlepiej wybrać się w ciepłe miesiące, kiedy spacer po parku jest przyjemnością. Zimą też można odwiedzić przekrój, ale trzeba liczyć się z oblodzeniem ścieżek.
Ile czasu poświęcić na zwiedzanie
Sam przekrój geologiczny można obejrzeć w kilkanaście minut. Jeśli ktoś chce spokojnie przeczytać tablice informacyjne i przyjrzeć się poszczególnym fragmentom modelu, wystarczy pół godziny. Warto jednak połączyć tę wizytę ze spacerem po całym Wzgórzu Kościuszki – wtedy trzeba zarezerwować godzinę, może półtorej.
Park ma swój klimat i oferuje kilka punktów widokowych, choć jak już wspomniano, widoki na Karkonosze są dziś ograniczone przez drzewa. Można tu po prostu odpocząć na ławce i nacieszyć się zielenią w centrum miasta.
Praktyczne informacje
Wstęp: bezpłatny, park dostępny przez całą dobę
Lokalizacja: Park Miejski na Wzgórzu Kościuszki, Jelenia Góra, południowa część parku na wysokości 372 m n.p.m.
Dojazd: pieszo z centrum Jeleniej Góry, kilka wejść do parku, najwygodniej od strony śródmieścia. Parking można znaleźć w okolicy, ale to centrum miasta, więc miejsca bywają ograniczone.
Czas zwiedzania: 15-30 minut na sam przekrój, do 1,5 godziny ze spacerem po całym parku
Dostępność: teren pagórkowaty, ścieżki utwardzone ale miejscami strome, z wózkiem możliwe ale wymagające wysiłku
Najlepsza pora: od wiosny do jesieni, w zimie ścieżki mogą być oblodzone
Model został wykonany w skali 1:5000 i ma 20 metrów długości. To jedna z niewielu tego typu konstrukcji zachowanych w Polsce, a jedyna zbudowana z autentycznych skał z przedstawianych terenów.
Przekrój geologiczny przez Sudety Zachodnie to obiekt z pogranicza nauki, edukacji i turystyki. Nie jest to spektakularna atrakcja, która zapiera dech w piersiach, ale ma w sobie coś unikalnego – pokazuje góry od środka, w sposób fizyczny i namacalny. Dla osób zainteresowanych geologią to pozycja obowiązkowa podczas wizyty w Jeleniej Górze. Dla pozostałych – ciekawy dodatek do spaceru po parkowym wzgórzu z ponad stuletnią historią.