Park Zdrojowy w Cieplicach to 16-hektarowy teren zieleni w uzdrowiskowej dzielnicy Jeleniej Góry, który od ponad dwóch stuleci pełni funkcję miejsca wypoczynku dla kuracjuszy i mieszkańców. Rozciąga się tuż obok Pałacu Schaffgotschów, między Placem Piastowskim a rzeką Wrzosówką. To jeden z nielicznych parków w Polsce, który zachował układ alejek i kompozycję przestrzenną z XIX wieku, odtworzoną podczas gruntownej rewitalizacji kilka lat temu.
Warto tu zajrzeć nie tylko dla samego spaceru – park kryje kilka ciekawych obiektów zabytkowych i jest miejscem letnich koncertów plenerowych.
- zabytkowa architektura uzdrowiskowa
- letnie koncerty na świeżym powietrzu
- malownicze alejki w stylu angielskim
- niezwykłe historyczne obiekty
- idealne miejsce na relaks i spacery
Historia parku – od warzywnika do uzdrowiskowego salonu
Początki Parku Zdrojowego sięgają 1713 roku, kiedy na tym terenie założono zwykły ogród warzywny przy pałacu rodziny Schaffgotschów. Nic wtedy nie zapowiadało, że miejsce to stanie się sercem uzdrowiska.
Przełom nastąpił w 1796 roku, gdy wytyczono główną aleję wysadzaną klonami i lipami. Park zaprojektowano w modnym wówczas stylu francuskim – geometrycznym, z wyraźnie zaznaczonymi osiami i symetrycznymi rabatami. W 1819 roku teren nabrał charakteru przypałacowego ogrodu, ale prawdziwa metamorfoza przyszła w 1838 roku. Wtedy to cały park gruntownie przebudowano według założeń stylu angielskiego – bardziej naturalnego, z malowniczymi zakątkami i wijącymi się ścieżkami.
Ważną decyzją było podzielenie parku na dwie strefy. Część zamkowa pozostała prywatna, dostępna tylko dla lokatorów pałacu i ich gości. Część zdrojowa natomiast otwarto dla wszystkich – kuracjuszy, mieszkańców i odwiedzających. To właśnie ta ogólnodostępna strefa stała się centrum towarzyskiego i kulturalnego życia cieplickiego uzdrowiska.
Park Zdrojowy został wpisany do rejestru zabytków już w 1950 roku, co czyni go jednym z pierwszych oficjalnie chronionych obiektów tego typu na Dolnym Śląsku.
Co zobaczyć w Parku Zdrojowym
Spacer po parku to przede wszystkim kontakt z zabytkową architekturą uzdrowiskową. Głównym obiektem jest Pawilon Edward, który powstał w 1820 roku jako zwykła cukiernia – lub jak mówiono wtedy, waflarnia. Z czasem budynek rozrastał się: dobudowano salę taneczną, pokój bilardowy, salę koncertową, werandę i pokoje gościnne. Ostatecznie stał się głównym domem zdrojowym, gdzie tętniło życie towarzyskie uzdrowiska. Pawilon stoi przy głównej alei parkowej i trudno go przegapić.
W centrum parku znajduje się Zdrojowy Teatr Animacji – budynek z 1836 roku, zaprojektowany w stylu klasycystycznym przez Alberta Tollberga. To był jedyny teatr w całej Kotlinie Jeleniogórskiej w drugiej połowie XIX wieku. Początkowo miał charakter dworski i służył wyłącznie gościom Schaffgotschów przebywającym na kuracji. Dopiero w latach 40. XIX wieku udostępniono go szerszej publiczności. Teatr nigdy nie posiadał stałej obsady – występowały tu różne trupy wędrowne. Dziś mieści się tam Zdrojowy Teatr Animacji z galerią.
Nieopodal teatru stoi Kawiarnia Zdrojowa z lat 1797-1799 – jeden z najstarszych budynków w parku. Z kolei po przeciwnej stronie można zobaczyć amfiteatr z 1930 roku oraz domek fiński z figurą św. Michała Archanioła.
Na obrzeżach parku warto zwrócić uwagę na budynek dawnej krytej ujeżdżalni Schaffgotschów – za czasów PRL-u działało tam kino, a obecnie mieści się siłownia.
Rewitalizacja i współczesny wygląd
W latach 2010-2012 park przeszedł gruntowną rewitalizację, która przywróciła mu układ z początku XX wieku. Odbudowano historyczny przebieg alejek i ścieżek – część z nich zmieniła trasę w stosunku do tej z końca XX wieku.
Nawierzchnię alejek wymieniono z utwardzonej na szutrową, co lepiej pasuje do charakteru zabytkowego parku. Trzeba jednak pamiętać, że po deszczu szuter robi się grząski, więc warto mieć odpowiednie obuwie.
Zniszczoną współczesną fontannę z postacią leżącej kobiety zastąpiono trzema nowymi fontannami, nawiązującymi stylem do historycznego charakteru miejsca. We wnętrzu parku utworzono rabaty z bylin i posadzono grupy krzewów ozdobnych. Pojawiły się także nowe elementy małej architektury – stylizowane lampy oświetleniowe, ławki i kosze na śmieci.
Podczas rewitalizacji starano się odtworzyć układ dróg i nasadzeń dokładnie według planów z początku XX wieku, dzięki czemu park odzyskał swój pierwotny charakter.
Pomnik i kaplica – inne obiekty w parku
Od strony zachodniej parku stoi stosunkowo młody pomnik martyrologii i chwały oręża polskiego, powstały w 1967 roku. Przedstawia dwa wysokie miecze stylizowane na grunwaldzkie, ozdobione płaskorzeźbami. Jeden miecz przedstawia historię piastowską tych ziem, drugi – sceny z II wojny światowej.
W parku znajduje się również kaplica Świętej Rodziny z 1899 roku – niewielki, ale ładnie utrzymany obiekt sakralny.
Koncerty i życie kulturalne
Latem park ożywa dzięki koncertom plenerowym w muszli koncertowej. Występy cieszą się sporym zainteresowaniem zarówno wśród kuracjuszy przebywających w cieplickích sanatoriach, jak i mieszkańców Jeleniej Góry. To dobra okazja, żeby spędzić wieczór na świeżym powietrzu z muzyką w tle.
Tradycja organizowania wydarzeń kulturalnych w parku sięga XIX wieku, kiedy to w Pawilonie Edward i Teatrze Zdrojowym regularnie odbywały się bale, koncerty i przedstawienia teatralne.
Dla kogo jest Park Zdrojowy
Park sprawdzi się praktycznie dla każdego. Rodziny z dziećmi znajdą tu spokojne miejsce na spacer z wózkiem – alejki są szerokie i w miarę równe (poza wspomnianym problemem z szutrem po deszczu). Starsze osoby i kuracjusze docenią liczne ławki i możliwość odpoczynku w cieniu starych drzew.
Miłośnicy architektury i historii mogą poświęcić czas na oglądanie zabytkowych budynków – warto mieć ze sobą aparat. Osoby szukające po prostu chwili wytchnienia w zieleni również nie będą rozczarowane – park jest wystarczająco duży, żeby znaleźć spokojny zakątek.
Nie jest to jednak miejsce na aktywny wypoczynek w stylu joggingu czy jazdy na rowerze – charakter parku zdrojowego zakłada raczej spokojny spacer i relaks.
Informacje praktyczne – godziny, dojazd, ile czasu poświęcić
Godziny otwarcia: Park jest otwarty codziennie od 7:00 do 24:00 (północy).
Wstęp: Bezpłatny.
Jak dojechać: Park Zdrojowy znajduje się w Cieplicach, dzielnicy Jeleniej Góry. Dojazd komunikacją miejską – autobusy linii miejskich kursujących do Cieplic, przystanek przy Placu Piastowskim. Samochodem – z centrum Jeleniej Góry w kierunku Cieplic, parking dostępny w okolicy Placu Piastowskiego i ulicy Cervi.
Ile czasu poświęcić: Na spokojny spacer z obejrzeniem głównych obiektów wystarczy około godziny. Jeśli ktoś chce odpocząć na ławce, posłuchać koncertu (latem) lub dokładniej przyjrzeć się architekturze – warto zarezerwować 1,5-2 godziny.
Co w pobliżu: Tuż obok parku znajduje się Pałac Schaffgotschów (obecnie siedziba oddziału Politechniki Wrocławskiej), Termy Cieplickie oraz Park Norweski – kolejny ciekawy teren zieleni, który chętnie wybierają spacerowicze.
Park Zdrojowy to jedno z tych miejsc, które warto odwiedzić podczas pobytu w Jeleniej Górze – zwłaszcza jeśli interesuje kogoś historia uzdrowisk i zabytkowa architektura. Nie jest to głośna atrakcja turystyczna, ale właśnie w tym tkwi jego urok – spokojne, zadbane miejsce z historią.